Blog

Universiteiten in 2040: wendbare maatschappelijke ‘hubs’

Door:Huub Dekkers | Gepubliceerd op 16 november 2018 | Aantal reacties: 0

Universiteiten in 2040: wendbare maatschappelijke ‘hubs’

Blog van Huub Dekkers over het boekje van Bert van der Zwaan.
In zijn boek ´Haalt de universiteit 2040? Een Europees perspectief op wereldwijde kansen en bedreigingen’ geeft Bert van der Zwaan in een aantal artikelen een zeer interessante analyse over de toekomst van de universiteiten in de Westerse wereld. SPOILER ALERT: die zullen in 2040 nog steeds bestaan, mits ze in staat zijn om zichzelf ingrijpend te veranderen.
Wat is er dan aan de hand? Van der Zwaan laat zien dat de universiteit zoals we die nu kennen eigenlijk aan zijn eigen succes ten onder gaat. Aan de ene kant stijgt het aantal studenten de laatste jaren explosief. 


De stijgende kosten die dit met zich meebrengt maakt dat er steeds meer aan de legitimiteit van de enorme instituten wordt getwijfeld; zijn de enorme leerfabrieken niet veel te duur? Hoe kan de kwaliteit van het onderwijs nog worden gegarandeerd? Wat is haar onafhankelijke positie nog waard wanneer ze steeds meer wordt bestuurd als een privaat bedrijf?

Ook de waarde van het universitaire onderzoek is onder grote druk te komen staan. De status van moderne universiteiten wordt bepaald door verschillende ranking systemen waarbij niet de kwaliteit maar het aantal wetenschappelijke publicaties zwaar wordt meegewogen. Hierdoor ontstaat een enorme druk om zoveel mogelijk te publiceren in vooraanstaande tijdschriften, en daardoor ontstaat een soort publicatie-inflatie; er wordt zoveel en zo snel geschreven dat de artikelen nauwelijks meer gelezen worden en de kwaliteit vaak discutabel is. Tegelijkertijd worden de instellingen gegijzeld door de macht van de uitgevers van al die tijdschriften die inmiddels zijn uitgegroeid tot een miljardenindustrie. Daarbij komen ook nog recente schandalen van zeer slecht of zelfs vervalst onderzoek waardoor het vertrouwen in de wetenschap tot een dieptepunt is gedaald.

Universiteiten hebben dus een groot legitimeringsprobleem. De kwaliteit van onderwijs staat onder druk door de enorme groei, de kosten rijzen de pan uit, onderzoek is verworden tot een pervers middel om te stijgen in de rankings (wat overigens bij succes weer leidt tot het aantrekken van nog meer studenten uit de hele wereld). De samenleving stelt –terecht - steeds meer vragen: wat is de waarde van deze enorme hoeveelheid publicaties? Waarom is deze informatie niet publiek maar vaak alleen in te zien in peperdure tijdschriften? Wat voor publiek doel dient de universiteit eigenlijk nog?

Van der Zwaan laat zien dat universiteiten nog steeds een belangrijke rol kunnen en moeten spelen in de vorming en ontwikkeling van de toekomstige leiders van onze samenleving. Een functie die weg zou vallen wanneer je het instituut volledig zou digitaliseren (goedkoop!) bijvoorbeeld. Maar om een plek in onze samenleving te behouden, zullen deze oude instituten wel moeten veranderen. En dat betekent dat ze zich moeten gaan richten op het creëren van maatschappelijke waarde. Onder deze maatschappelijke waarde vallen in eerste instantie ook de klassieke argumenten van mensen die de universiteit graag weer zouden zien veranderen in hoe ze vroeger waren; ivoren torens, waar onafhankelijke kennis werd geproduceerd (op basis van kwaliteit en niet van kwantiteit) en waar een kleine groep mensen wordt opgeleid voor de arbeidsmarkt. Maar dat is niet voldoende voor de toekomst: de samenleving van vandaag en morgen vraagt om meer relevantie. Om een actieve bijdrage aan de maatschappij en dat betekent dus dat de universiteiten zich veel meer moeten gaan bezighouden met concrete problemen waarmee die maatschappij wordt geconfronteerd. De universiteit moet daarom continu in verbinding zijn met de samenleving; voortdurend in gesprek met de stakeholders over wat die maatschappelijke waarde zou moeten zijn en hoe die het beste vorm kan worden gegeven binnen de universiteit. Hoe zien die universiteiten er dan uit in 2040? Naast verbonden met de stakeholders en een focus op maatschappelijk relevante vraagstukken, noemt Van der Zwaan nog een aantal eigenschappen die noodzakelijk zijn voor hen om te overleven.

De universiteit in 2040 zal zeer nauw in verbinding moeten staan met de stad en regio waar ze deel van uitmaakt. Van ivoren toren in het verre verleden, via de enorme leerfabrieken die bedrijfsmatig worden aangestuurd van vandaag de dag, naar een soort van maatschappelijke ‘hub’ in de toekomst.

Ook zullen de instellingen veel flexibeler en wendbaarder moeten worden om zo in staat te zijn om onderwijs modulair aan te bieden en snel mee te veranderen met de dynamiek van de samenleving. Dit is een eis die de moderne arbeidsmarkt van opleidingen vraagt en die ook past in de noodzaak van Leven Lang Ontwikkelen (om maar eens een sterk voorbeeld van maatschappelijke relevantie te noemen).

Qua onderzoek zullen ze vooral digitale content moeten produceren; goedkoop of gratis, open en publiek toegankelijk. Vergelijkbaar met een platform als Wikipedia. Ze zullen zich ook veel meer moeten specialiseren, maar niet te radicaal omdat de kracht van interdisciplinair onderzoek behouden moet blijven en omdat er ook een grote behoefte zal zijn aan breed opgeleide mensen.

De kwaliteit van zowel onderwijs als onderzoek moet hoog zijn en dat moet ook worden beschermd door de wijze van financiering. Het mag niet zo zijn – zoals vandaag de dag nog het geval is - dat investeren in de ene ten koste gaat van de andere tak.

Het is zeer interessant om te zien dat de kern van de universiteit van de toekomst – de legitimering van haar bestaan- is gebaseerd op de verbinding met de maatschappij: door middel van een continue dialoog over haar maatschappelijke waarde. In mijn vorige blog heb ik al laten zien dat CINOP, als maatschappelijke organisatie, dezelfde opdracht heeft. En dat maatschappelijke waarde volgens Mark M. Moore’s theorie over (het meten van) publieke waarde hier een zeer bruikbaar denkkader voor schept. Ook hij pleit voor een continu debat met de stakeholders van een publieke organisatie om te bepalen welke waarde moet worden gecreëerd. Ik denk overigens dat een dergelijk debat niet alleen voor (semi) publieke organisaties steeds belangrijker zal zijn, maar dat ook private organisaties hun legitimiteit meer en meer zullen moeten gaan bepalen vanuit de maatschappelijke waarde die zij creëren. Maar daarover later meer.

Plaats hier uw reactie

Reactie:
Naam*
E-mailadres*

Overzicht reacties

 |  |  >
Zoeken

Contactpersoon

 Huub Dekkers
Huub Dekkers
Algemeen directeur
06-21634408

Socialize met CINOP